Insights
AI-Geletterdheid: Wat Betekent het?
Snel naar:
- Wat is AI-geletterdheid?
- Waarom is AI-geletterdheid belangrijk?
- AI-geletterdheid en de AI Act.
- Wat moeten medewerkers weten over AI?
- Hoe kan je als organisatie beginnen?
AI wordt steeds toegankelijker. Medewerkers gebruiken tools zoals ChatGPT en Microsoft Copilot om teksten te schrijven, informatie samen te vatten, analyses uit te voeren of dagelijkse werkzaamheden efficiënter te maken. Daarnaast wordt AI steeds vaker onderdeel van bestaande bedrijfssoftware.
Maar toegang tot AI betekent niet automatisch dat medewerkers ook weten hoe ze er verantwoord mee moeten werken.
Wanneer kun je vertrouwen op de uitkomst van een AI-systeem? Welke informatie kun je veilig invoeren? Welke risico’s moet je herkennen? En wanneer is menselijke controle nodig?
Daar draait AI-geletterdheid om. En met de komst van de Europese ai act is het niet langer alleen een onderwerp voor organisaties die veel met AI bezig zijn.
Wat Is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid gaat over de kennis en vaardigheden die mensen nodig hebben om AI-systemen op een geïnformeerde en verantwoorde manier te gebruiken.
Dat betekent niet dat iedere medewerker precies hoeft te begrijpen hoe een AI-model technisch is opgebouwd. Wat iemand moet weten, hangt juist af van de rol, ervaring en AI-systemen waarmee die persoon werkt.
Voor iemand die generatieve AI gebruikt om teksten te ondersteunen, kan het bijvoorbeeld belangrijk zijn om te weten dat AI overtuigend klinkende maar onjuiste informatie kan genereren en dat vertrouwelijke gegevens niet zomaar in iedere tool kunnen worden ingevoerd.
Een medewerker die AI gebruikt als onderdeel van een proces met grotere gevolgen voor klanten of medewerkers heeft mogelijk meer specifieke kennis nodig over risico’s, menselijk toezicht en de werking van het betreffende systeem.
AI-geletterdheid is dus geen vast kennisniveau voor de hele organisatie. Het gaat erom dat mensen voldoende begrijpen van de AI waarmee zij werken om deze op een passende manier te kunnen gebruiken.
Waarom Is AI-geletterdheid Belangrijk?
AI-tools worden steeds eenvoudiger om te gebruiken. Dat verlaagt de drempel om met AI aan de slag te gaan, maar betekent ook dat medewerkers AI kunnen inzetten zonder altijd volledig zicht te hebben op de mogelijkheden, beperkingen en risico’s.
AI-geletterde medewerkers kunnen beter beoordelen wanneer AI waarde toevoegt, welke informatie zij veilig kunnen gebruiken, en wanneer een uitkomst aanvullende controle nodig heeft.
Daarmee gaat AI-geletterdheid verder dan alleen compliance. Het helpt organisaties ook om meer waarde uit AI te halen. Wanneer medewerkers begrijpen wat een AI-systeem wel en niet kan, kunnen zij de technologie gerichter en effectiever inzetten.
Tegelijkertijd is AI-geletterdheid sinds de komst van de AI Act ook een concrete verantwoordelijkheid voor de organisatie die AI-systemen aanbieden of gebruiken.
AI-geletterdheid En De AI Act.
AI-geletterdheid heeft een specifieke plek gekregen in artikel 4 van de Europese AI Act.
“Providers and deployers of AI systems shall take measures to ensure, to their best extent, a sufficient level of AI literacy of their staff and other persons dealing with the operation and use of AI systems on their behalf, taking into account their technical knowledge, experience, education and training and the context the AI systems are to be used in, and considering the persons or groups of persons on whom the AI systems are to be used.”
— Article 4, Regulation (EU) 2024/1689
Sinds 2 februari 2025 moeten aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen bij medewerkers en andere personen die namens hen met AI-systemen werken. Sinds 3 augustus 2026 zijn ook de regels voor toezicht en handhaving van toepassing.
Daarbij moet onder andere rekening worden gehouden met:
- De technische kennis en ervaring van medewerkers;
- Hun opleiding en training;
- De context waarin een AI-systeem wordt gebruikt;
- De personen of groepen op wie het AI-systeem wordt toegepast.
Deze verplichting is niet alleen relevant voor organisaties die zelf AI ontwikkelen. Ook organisaties die AI-systemen inzetten in hun werkzaamheden moeten beoordelen welke maatregelen passend zijn voor de mensen die daarmee werken.
Belangrijk is dat de AI Act niet voorschrijft dat iedere medewerker hetzelfde vooraf vastgestelde niveau van AI-geletterdheid moet behalen. Ook schrijft de wet geen specifieke cursus, een verplicht aantal trainingsuren of een certificaat voor. Organisaties moeten maatregelen nemen die passen bij hun medewerkers, het gebruik van AI en de context waarin de systemen worden ingezet.
Wil je eerst meer weten over de bredere verplichtingen en risiconiveaus binnen de wet? Lees dan ook de impact van de ai act op jouw organisatie .
AI-geletterdheid: Meer Dan Een AI-training.
Bij AI-geletterdheid wordt al snel gedacht aan het organiseren van een algemene AI-training voor alle medewerkers.
Dat kan onderdeel zijn van de aanpak, maar is niet per definitie voldoende. Niet iedere medewerker gebruikt AI op dezelfde manier. Een marketeer die AI gebruikt om een eerste versie van een tekst te schrijven heeft andere kennis nodig dan een HR-professional die werkt met een AI-systeem binnen een recruitmentproces. En medewerkers die zelf AI-systemen ontwikkelen of implementeren hebben weer andere verantwoordelijkheden.
Een effectieve aanpak houdt daarom rekening met verschillende rollen, kennisniveaus en toepassingen binnen de organisatie.
Een algemene introductie tot AI kan een goede basis vormen. Vervolgens kan per doelgroep worden bepaald welke aanvullende kennis, begeleiding of andere maatregelen nodig zijn.
Wat Moeten Medewerkers Weten Over AI?
De precieze invulling verschilt per organisatie, maar een aantal onderwerpen vormt een goede basis voor verantwoord AI-gebruik.
1. Begrijpen wat AI wel en niet kan.
Medewerkers hoeven geen AI-experts te worden, maar moeten wel begrijpen dat een AI-systeem beperkingen heeft.
Generatieve AI kan bijvoorbeeld informatie produceren die overtuigend klinkt, maar feitelijk onjuist is. Ook kan de kwaliteit van de output sterk afhankelijk zijn van de informatie en instructies die aan het systeem worden gegeven.
Wie deze beperkingen begrijpt, kan beter beoordelen wanneer AI bruikbaar is en wanneer aanvullende controle nodig is.
2. Bewust omgaan met data.
Het gemak waarmee informatie in een AI-tool kan worden ingevoerd, brengt ook risico’s met zich mee.
Medewerkers moeten weten welke gegevens zij wel en niet met een AI-systeem mogen delen. Denk bijvoorbeeld aan persoonsgegevens, klantinformatie, vertrouwelijke bedrijfsgegevens of andere gevoelige data.
Welke regels precies gelden, hangt onder andere af van de gebruikte tool en de afspraken binnen de organisatie.
3. AI-output kritisch beoordelen.
AI kan ondersteunen bij het uitvoeren van werkzaamheden, maar dat betekent niet dat de uitkomst automatisch correct of geschikt is.
Medewerkers moeten kunnen herkennen wanneer output gecontroleerd moet worden en begrijpen dat zij verantwoordelijk blijven voor de manier waarop zij AI-uitkomsten gebruiken.
Bij toepassingen met een grotere potentiële impact wordt die menselijke controle nog belangrijker.
4. De risico’s van de eigen toepassing herkennen.
Niet ieder AI-gebruik brengt dezelfde risico’s met zich mee.
Het laten herschrijven van een interne tekst is iets anders dan het gebruiken van AI om kandidaten te beoordelen tijdens een sollicitatieprocedure.
AI-geletterdheid betekent daarom ook dat medewerkers begrijpen welke risico’s samenhangen met de toepassingen die zij zelf gebruiken en wanneer aanvullende maatregelen of expertise nodig zijn.
5. De afspraken binnen de organisatie kennen.
Tot slot moeten medewerkers weten welke regels binnen hun eigen organisatie gelden.
Welke AI-tools zijn toegestaan? Welke data mag worden gebruikt? Wanneer is goedkeuring nodig? En bij wie kunnen medewerkers terecht met vragen?
Daarmee bestaat een duidelijke koppeling tussen AI-geletterdheid en het [AI-beleid] van een organisatie. Een AI-beleid geeft medewerkers duidelijke kaders voor AI-gebruik, terwijl AI-geletterdheid hen helpt om die kaders in de praktijk te begrijpen en toe te passen.
Niet Iedereen Hoeft Hetzelfde Te Leren.
Een organisatiebrede basistraining kan een goed begin zijn, maar AI-geletterdheid vraagt om meer dan een one-size-fits-all aanpak.
Kijk daarom naar de verschillende manieren waarop AI binnen de organisatie wordt gebruikt.
Medewerkers die nauwelijks met AI werken, hebben mogelijk voldoende aan basiskennis over de mogelijkheden, beperkingen en belangrijkste risico’s. Frequente gebruikers hebben meer praktische kennis nodig over bijvoorbeeld datagebruik, controle van output en de toepassingen waarmee zij werken.
Voor medewerkers die betrokken zijn bij toepassingen met grotere risico’s kan meer gespecialiseerde kennis en training nodig zijn.
Door AI-geletterdheid te koppelen aan daadwerkelijke rollen en toepassingen wordt het niet alleen relevanter voor medewerkers, maar ook beter toepasbaar in hun dagelijkse werk.
Hoe Kan Je Als Organisatie Beginnen?
AI-geletterdheid hoeft niet te beginnen met een uitgebreid trainingsprogramma.
Een logische eerste stap is om in kaart te brengen waar AI binnen de organisatie wordt gebruikt en welke medewerkers daarmee werken. Vervolgens kun je bepalen welke kennis zij nodig hebben om dat op een verantwoorde manier te doen.
Denk daarbij bijvoorbeeld aan:
- Een basisprogramma voor medewerkers die met AI werken; Aanvullende training voor specifieke rollen of toepassingen;
- Praktische richtlijnen en voorbeelden uit de eigen organisatie;
- Duidelijke informatie over toegestane tools en datagebruik;
- Een plek waar medewerkers terechtkunnen met vragen over AI;
- Periodieke updates wanneer tools, toepassingen of regelgeving veranderen.
Het belangrijkste is dat AI-geletterdheid aansluit bij de praktijk. Alleen een algemene presentatie over wat AI is, helpt medewerkers uiteindelijk weinig wanneer zij niet weten wat dat betekent voor de systemen die zij iedere dag gebruiken.
AI-geletterdheid Als Onderdeel Van Verantwoord AI-gebruik.
AI-geletterdheid draait uiteindelijk niet alleen om voldoen aan de AI Act.
Naarmate AI een grotere rol krijgt in dagelijkse werkzaamheden, wordt het steeds belangrijker dat medewerkers begrijpen hoe zij de technologie op een verantwoorde én effectieve manier kunnen gebruiken.
Dat betekent niet dat iedereen AI-expert moet worden. Wel moeten mensen voldoende kennis hebben om mogelijkheden te benutten, beperkingen en risico’s te herkennen en te weten wanneer menselijke controle nodig is.
Een duidelijk ai beleid geeft medewerkers de kaders. AI-geletterdheid zorgt ervoor dat zij begrijpen hoe ze binnen die kaders kunnen werken.
Samen vormen ze een belangrijke basis om AI verantwoord én effectief binnen de organisatie in te zetten.
Grip Krijgen Op AI Binnen Jouw Organisatie?
Wil je meer grip krijgen op het gebruik van AI binnen jouw organisatie of heb je ondersteuning nodig bij het naleven van de AI Act?
Squadra helpt organisaties om te gaan met de snelle ontwikkelingen op het gebied van AI. We ondersteunen je bij het ontwikkelen van duidelijke strategieën en bieden praktische begeleiding om AI verantwoord en effectief in te zetten.
laten we kennismaken!
